Showing posts with label Хөрөг. Show all posts
Showing posts with label Хөрөг. Show all posts

Monday, 7 October 2013

Төмөрийн Дашбалдан ДЭНДЭВИЙН ПҮРЭВДОРЖ


Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар,Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч Дэндэвийн Пүрэвдоржийн мэндэлсний наян жилийн ойд 
                                    I
 Дэндэвийн Пүрэвдорж гэж найрагч байлаа
 Дэлхийд одоохондоо эзгүй
  Хаа явааг нь-
  Хаад мэдэхгүй, бурхад хэлж магадгүй
 Д.ПҮРЭВДОРЖ, Б.ЯВУУХУЛАН, С.ЭРДЭНЭ 1960-аад он

Thursday, 3 October 2013

ПҮРЭВДОРЖИЙН ТАРНИ


Хонь хариулж яваад нэг сонины тасархай олоод бөөн баяр болов.  Тэр үед сонин олсон хүн баярладаг байж. Ядаж тамхи орооно, бэлэг бооно, гал ноцооно, гарын тос арчина, биедээ хэрэглэнэ. Мэдээж хэрэг, бичиг мэддэг бол уншина.  Сонирхолтой нь сургуулийн өмнөх насны хоньчин хүү сүүлийн шалтгаанаар олзондоо баярласан юм даа. Золигийн "Таван хархүү"-гээс  болоод  муухан үсэглэдэг болчихсон байсан тул унших бөөн хорхой. Таван хархүү нийлээд надад үсэг заасан юм биш. За даа, заасан ч гэсэн болно. Энэ бол үлгэрийн номын нэр. Уг номд орсон гоё үлгэрүүдийг хүнээр уншуулан чагнадаг байсан.

Wednesday, 2 October 2013

Хатагин Го. АКИМ: “СУУСРЫН ГҮЙДЭЛ САЛХИН”-Ы ШИВНЭЭ


/“Морин толгой” нөхрөө дурсахуй/


            Суусрын гүйдэл салхин шанхаар наадан сэвэлзсэнээс
            Суурь хөлгөн асрын шашир цацаг дэрвээ юү.
            Сумын наадмын дэвжээг өдөржин тойрох морьтноос
            Суран жолоо атгасан өнгийн цэцэг ургаа юу.
Миний нэг муу гэм буй. Тэр нь юу гэвэл шал умаа хум согтохдоо энэ шүлгийг уншдаг, чингэхдээ бүр зурагдсан пянз шиг уншдаг гэнэ. Миний архины найз нар намайг энэ шүлгийг уншаад эхлэвэл “Нөгөө муу Аким чинь яваад өглөө, хөөрхийг гэрт нь аваачиж, авгайд нь халуун чихийг нь атгуулахгүй бол болохоо байлаа” гэлцдэг гэнэ. Хамгийн сүүлд Дорноговьд их Данзанравжаагийн сүм суваргын шав тавих ёслолд оролцоод буцахдаа Одон-Гоо (Одончимэд)-ийнхоо машинд нэг уншсан санагдана. Санагдах ч юу байх вэ, би юугаа санах вэ, Одонгоо маань л маргааш нь хөхрөөд, “Чамайг эхлээд сонсоход овоо аятайхан байсан чинь сүүлдээ бүр залхаад, арга ядахдаа замд сумын төвөөр орж, гуанзанд нэг аяга дахин уулгавал харин машинд ороод овоо нам болж, чих минь амарсан” гэж хөхрөөд байсан. Одон-гоо хүн явуулахдаа сайн л даа. Гэвч энэ нь үнэн гэж би харданам. Эмч домч нар “Нанчид хүртэж болохгүй” гэж чандлан хорьсон атал саяхан дайрлага дайраад нэг сэрвэл наадам болж байв. Би “Суусрын гүйдэл салхин” гэж амандаа шивнэвэй. Үгүй нээрээ, тэр салхин согтуу боловч сохор ухаанд минь юу шивнэв ээ.

Sunday, 29 September 2013

Тусгаар тогтнолын туг шүлэгч


Нийтэлсэн: 2012-10-15 17:34:32

...Тэр өдөр өрөө дүүрэн баяр байсан сан. Энд тэндгүй тасарч унасан улаан дэлбээ, тэр бүгдийн дээгүүр гишгэж Пү-до хэмээн тэмүүлэх олны хайр хүндлэл. Тэр олны дунд тэргүүн хатагтай Ш.Цэвэлмаа тэргүүтэй олон сайхан бүсгүй баяр хүргэж, ард нь анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат, Гадаад хэргийн эрхэмсэг сайд Ц.Гомбосүрэн тэргүүт олон сайн эр гар даллан баяр хүргэж байсан юм. Багшийн баяр бол ард түмний баяр байлаа.

Аавын мөнгөн хазаарын Найман цэнгийн товруун дээр Азын алаг мэлхийний Наян нэгэн шагайн дээр Алиахан саарлын унага Хөллөн тэнцэх нуга дээр Ангирын хоёр дэгдээхэй Хөвөн цэнгэх нууран дээр Тусгаар тогтнол чамайг Тунхаглан бичнэ би!... гэж омог бардамхан бичсэн нь домог болсон найрагчид Монгол Улсын төр, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хайрласны учир өөрөө бус, өрөөл бусад нь баярлан гялайж, бахдан гийж буй нь энэ юм санж.

:ДЭНДЭВИЙН ПҮРЭВДОРЖ

 2009-03-27 14:47:12
Цаг хугацаа түүнээр дутахын учир Цаг хэд болж байна. Өнө мөнх гэж Оросын аугаа их яруу найрагч Осип Мендельштам дуу алдсан гэдэг. Цаг хугацааны их шуурганд үл тогтох нэгээхэн бээр ч зүйл үгүй атал хүмүүний түүхийг цадиглан туурвигч их хүмүүний өнө мөнхийн бүтээлүүд эзнийхээ нэрийг алтан үсгээр сийлэн торойтол үлддэг байх юм. Саяхан даа. Ардын уран зохиолч Дэндэвийн Пүрэвдорж төрийнхөө тэргүүний гараас Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртэж байсансан. Монголын уран зохиолын ноён оргил болсон энэ их хүн нэгэн үүрээр тэнгэрийн орондоо залрав. Уйтгар гуниг, эмгэнэн гашуудах гансрал элэг нэгтнүүдийнхээ элгийг эгшээв. Ард үлдэгсэддээ нөхөж болшгүй уудам орон зайгаа үлдээж басхүү тэрхүү орон зайг нөхөх үүрэг хариуцлагыг хойч үедээ үлдээлээ. "Чингис" шүлгээрээ "соц" нийгмийн хөшүүн царцуун ханыг гэсгээж, "Сэгс цагаан богд" найраглалаараа жирийн малчин бүсгүй хотын залуу хоёрын хайр сэтгэлийг магтан дуулж, "Тусгаар тогтнол" шүлгээрээ мянган мянган жилийн түүхт үндэстэн угсаатныхаа ариун тэмцэл, ялалтыг магтан дуулсан энэ хүнийг үргэлжийн үргэлжид биднээсээ эргэн одохгүй мэт санаж явжээ. 

ЯСНЫ ГАЛТАЙ ЯРУУ НАЙРАГЧ



“Эрх чөлөөний зарлиг ардын үндсэн хууль дээр



Эх хэл соёлынхоо ад биш баян сан дээр
Эрдэнийн арга билиг алтан соёмбын гачил дээр
Эх нутгийн шорооны амиар солих ширхэг дээр
Тусгаар тогнол чамайг тунхаглан би бичнэ
Тусгаар тогтнол чамайг цусаараа би бичнэ” 

 хэмээсэн шүлгийг, бас “Тэмүүжин”, Р.Чойномын “Азийн Монгол”, “Диваажин”, “Нүцгэн биений магтаал”, “Хоригд лын дуу”-ны шүлгийг 1970-аад оны үед олж, 48 хуудастай дэвтэр дээр хуулж бичээд, ангийнхандаа уншиж, тараасан хэргээр багш нарын зөвлөлгөөний хурлаар орж “шийтгүүлэн” зургаадугаар ангийн жаахан сурагч би пионерийн гишүүнээс, бас сургуулиас хөөгдөх сануулга авч байлаа. 1970-аад Д.Пүрэвдорж багшийн энэ шүлэг хориотой байсан ч эх орон, тусгаар тогтнолоо гэх үндэсний үзлийн анхны үрийг миний бяцхан оюунд төдийгүй үе үеийн олон мянган хүүхдийн тархинд омогшил бахархалыг төрүүлдэг гэдэгт би эргэлздэггүй. Тэр үед утга зохиол хянах газрын “улаан шугам”-ыг давж хэвлэгдсэн шүлгийн түүврээс нь “Сэгс цагаан богд”, “Хөх даалимбан тэрлэг”, “Шарлингийн хар хас” найраглал, “Эрээн уул”, “Сумын наадам” шүлгийг нь шимтэн цээжилж, “Чи минь битгий мартаарай” хэмээх янаг амрагийн уянгалаг сайхан дууг нь сурч, урлагийн үзлэг, үдэшлэг өдөрлөг дээр уншиж дуулж явлаа.